niedz., 22.02.2026
15:00–17:00
Wykład
Muzeum – Miejsce Pamięci Palmiry
wstęp wolny
Budowa cmentarza-mauzoleum i początki Muzeum Walki i Męczeństwa Narodu Polskiego w Palmirach
Utworzenie cmentarza w Palmirach wiązało się bezpośrednio z pracami ekshumacyjnymi na terenie, gdzie w czasie okupacji niemieckiej wykonywano egzekucje. Lasy Palmirskie sprzyjały ukryciu aktu ludobójstwa na Polakach i Żydach. W ramach Akcji AB i akcji odwetowych, ginęli tu przedstawiciele elit i obywatele zaangażowani w działania konspiracyjne. Wśród ofiar znaleźli się też mieszkańcy Legionowa, Jabłonny i okolic.
Prace dokumentujące zbrodnie, zwłaszcza w pierwszych powojennych miesiącach, były utrudnione. Oficjalne władze, zmotywowane działaniem Komitetu Uczczenia Palmir, włączyły się w tworzenie Cmentarza Ofiar Hitleryzmu w Palmirach, którego budowę zakończono w 1948 r.
Na otwarcie budynku pierwszego muzeum w Palmirach trzeba było jednak poczekać do roku 1980. Do tego czasu Cmentarz-Mauzoleum w Palmirach był licznie odwiedzany przez różne delegacje i grupy zorganizowane. Możemy się o tym dowiedzieć, analizując muzealne księgi pamiątkowe. Wpis otwierający pierwszą z nich, datowany jest na 1962 r. Dziesięć lat później Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Nowym Dworze Mazowieckim podjęło uchwałę o budowie muzeum przy cmentarzu. Przez osiem lat funkcjonowało Muzeum Walki i Męczeństwa Narodu Polskiego w Palmirach w Organizacji, którego kierownikiem był Karol Loth, pochodzący ze znanej i zasłużonej rodziny ewangelickiej.
Wykład będzie próbą przybliżenia kalendarium budowy Cmentarza-Mauzoleum, utrwalenia i usystematyzowania działań podejmowanych przez kustoszy Miejsca Pamięci w Palmirach rozumianych jako proces, który trwa.
Wykład wygłosi 𝗠𝗮𝗿𝗶𝗮 𝗞𝗮𝗺𝗶𝗻́𝘀𝗸𝗮 – absolwentka podyplomowych studiów o korzeniach totalitaryzmu XX wieku i ludobójstwach, na których obroniła pracę pt. Początki muzeum w Palmirach i działalność placówki w XX w., kustoszka w Muzeum-Miejscu Pamięci Palmiry.
𝗪𝘆𝗱𝗮𝗿𝘇𝗲𝗻𝗶𝗲 𝗼𝗱𝗯𝗲̨𝗱𝘇𝗶𝗲 𝘀𝗶𝗲̨ 𝘄 𝗠𝘂𝘇𝗲𝘂𝗺 𝗛𝗶𝘀𝘁𝗼𝗿𝘆𝗰𝘇𝗻𝘆𝗺 𝘄 𝗟𝗲𝗴𝗶𝗼𝗻𝗼𝘄𝗶𝗲 𝘄 𝗽𝗮𝘄𝗶𝗹𝗼𝗻𝗶𝗲 𝘄𝘆𝘀𝘁𝗮𝘄𝗶𝗲𝗻𝗻𝗶𝗰𝘇𝘆𝗺, 𝘂𝗹. 𝗔. 𝗠𝗶𝗰𝗸𝗶𝗲𝘄𝗶𝗰𝘇𝗮 𝟮𝟯.
Druga część spotkania w godz. 16:00-17:00 będzie poświęcona najnowszym badaniom i pracom archeologicznym prowadzonym przez Instytut Pamięci Narodowej, o których opowie 𝗝𝗼𝗹𝗮𝗻𝘁𝗮 𝗠𝗶𝗸𝗼ł𝗮𝗷𝗰𝘇𝘆𝗸 – archeolog z Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN.
Prace archeologiczne na terenie dzisiejszego Kampinoskiego Parku Narodowego prowadzone były w latach 2023-2025. Jednocześnie Pani Jolanta wykonuje kwerendy związane z ustaleniem tożsamości niezidentyfikowanych dotąd ofiar egzekucji. Efektem jej dotychczasowych ustaleń jest artykuł opublikowany w „Biuletynie IPN” nr4/2025: przystanekhistoria.pl
Wydarzenie odbywa się z okazji 86. Rocznicy egzekucji mieszkańców Legionowa i okolic w Palmirach.
Organizatorem Wydarzenia jest Muzeum Historyczne w Legionowie, z udziałem Muzeum – Miejsca Pamięci Palmiry.
Partner edukacji Muzeum Warszawy – PGE Polska Grupa Energetyczna S.A.
