EKSPOZYCJA STAŁA

Nowa ekspozycja poświęcona jest egzekucjom w Palmirach i na terenie Puszczy Kampinoskiej w latach 1939 – 1943, a także wydarzeniom na tym obszarze w trakcie II wojny światowej. Scenariusz ekspozycji opracował zespół historyków z Muzeum Historycznego m.st. Warszawy pod kierunkiem kurator Joanny Maldis, a aranżacje plastyczną przygotowali Marek i Maciej Mikulscy.

Palmiry to miejsce symboliczne. W czasie drugiej wojny światowej w okolicznych lasach Niemcy przeprowadzili serię 21 masowych mordów, w których zginęło ponad 1700 Polaków i Żydów. Od 1973 r. istniało tam Muzeum Walk i Męczeństwa w Palmirach, które od stycznia 2010 r. nosi nazwę Muzeum – Miejsce Pamięci Pamiry, oddział Muzeum Historycznego m.st. Warszawy. Oddział Muzeum gromadzi zbiory – fotografie, dokumenty i pamiątki związane z ofiarami hitlerowskich egzekucji.

Głównym założeniem ekspozycji jest upamiętnienie tragicznych wydarzeń z okresu II wojny światowej: egzekucji w Palmirach i w Puszczy Kampinoskiej w latach 1939-1943 oraz powojennych ekshumacji i utworzenia cmentarza-mauzoleum (1945-1948).
Scenerię dla nowej ekspozycji stanowi surowa, modernistyczna bryła budynku proj. arch. Szczepana Wrońskiego. Nietypowe rozwiązanie architektoniczne – umieszczenie w czterech szklanych tubusach rosnących sosen, które upamiętniają miejsca egzekucji – pomaga odczuć klimat miejsca. Przez przeszklone ściany obiektu widać cmentarz w Palmirach.
W centralnych częściach wystawy zatytułowanych: „Egzekucje 1939-1943. Palmiry-Puszcza Kampinoska” oraz „Ekshumacje-cmentarz w Palmirach 1945-1948” autorzy wystawy przedstawiają wykazy nazwisk osób pomordowanych i spoczywających na cmentarzu oraz spisy egzekucji z datami dziennymi i liczbami ofiar.
Ważną pozycję w tej części stanowią: biogramy wybranych ofiar, fotografie, pamiątki związane z ich życiem prywatnym, społecznym i zawodowym przekazane przez najbliższych, niemieckie zaświadczenia o śmierci więźniów oraz fotokopie podziemnej prasy (Biuletyn Informacyjny 1940, 1941) z informacjami o egzekucjach. W kilkudziesięciu gablotach (każda z oddzielnym światłem co ma stanowić nawiązanie do światła znicza nagrobnego) zostały umieszczone przedmioty z ekshumacji, które pozwoliły na identyfikację ofiar, korespondencja rodzin poszukujących bliskich, pisma i protokoły PCK.
Ekspozycję zamyka dział : „Palmiry – symbol pamięci narodowej”, w którym na zgromadzonych fotografiach zwiedzający mogą prześledzić uroczystości odbywające się w Palmirach, oraz obejrzeć pamiątki związane z nimi związane, np. urny z ziemią z różnych miejsc pamięci narodowej tradycyjnie składane w Palmirach.

Na wystawie obok oryginalnych eksponatów oraz wielkoformatowych siatkowych wydruków graficznych prezentowane są archiwalne fotografie i dokumenty w formie animowanych zapisów filmowych.
Dla pogłębienia przekazu informacyjnego, skierowanego w dużej mierze do młodzieży przybywającej licznie do Palmir i Puszczy Kampinoskiej, w sposób ogólny zarysowano też szerszy kontekst historyczny – niezwykle ważną rolę, jaką tereny puszczy odegrały w dziejach walk o wolność i niepodległość Polski, od Powstania Styczniowego po Warszawskie.
Palmiry – to miejsce szczególne i dlatego zamierzeniem autorów ekspozycji było stworzenie wystawy ekspresyjnej i emocjonalnej. Wymagało to równoczesnego oddziaływania na zwiedzających w sferach: merytorycznej i scenograficznej. Przy aranżacji przestrzeni ekspozycyjnej wykorzystano więc niektóre pomysły zaczerpnięte ze scenografii teatralnej, m.in. wprowadzono zmienne światło (cykliczne fazy podświetlania paru planów), wprowadzono podkład dźwiękowy – wyczytywane przez lektora imiona i nazwiska osób pomordowanych, w tle – dużych rozmiarów grafiki, które wzmacniają emocje przy odbiorze właściwego przekazu merytorycznego.

Na ekspozycji znajdują się wielkoformatowe siatkowe wydruki, specjalne oświetlenie i animacje dźwiękowe. Najnowsze techniki multimedialne są narzędziem scenograficznym do przekazywania szczegółowej wiedzy historycznej. Informacje w postaci tekstów drukowanych i nagrań do odsłuchu ilustrowane są dokumentami, fotografiami i innymi pamiątkami.

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego 2007–2013

finansowanie